Βουντού, βουντού και κόκκινη μαγεία
Τι φωνάζουμε στην πραγματικότητα;
Ήταν Μάιος 2026 και η μισή Ελλάδα φώναζε το ίδιο πράγμα. Ο Ολυμπιακός μόλις είχε κερδίσει 92-85 τη Ρεάλ Μαδρίτης στον τελικό της Euroleague στο ΟΑΚΑ και το σύνθημα έτρεχε από τις εξέδρες στο TikTok και πίσω.
«Βουντού βουντού και κόκκινη μαγεία.»
Το φωνάζουμε χρόνια. Αλλά αν κάποιος σε ρωτήσει τι σημαίνει «βουντού», τι θα απαντήσεις;
Τι είναι πραγματικά το voodoo;
Εδώ γίνεται ενδιαφέρον.
Το voodoo, ή αλλιώς vodou, είναι μια ζωντανή θρησκεία με εκατομμύρια πιστούς, ρίζες στη Δυτική Αφρική και εξέλιξη μέσα από τη σκλαβιά και τις αποικίες. Η λέξη στη γλώσσα Fon σημαίνει «πνεύμα» ή «θεότητα». Δεν έχει καμία σχέση με τις τρομακτικές κούκλες των ταινιών, αυτές είναι σχεδόν αποκλειστικά κινηματογραφική επινόηση.
Αυτό που υπάρχει πραγματικά είναι τελετές με μουσική, χορό και επικλήσεις πνευμάτων που λέγονται lwa. Σκοπός δεν είναι να βλάψεις κάποιον, είναι να επικοινωνήσεις με αόρατες δυνάμεις για να πετύχεις κάτι. Θεραπεία, προστασία, δικαιοσύνη.
Η σκοτεινή εικόνα του voodoo δεν βγήκε από την ίδια τη θρησκεία. Βγήκε από τους Γάλλους αποικιοκράτες και, αργότερα, από το Χόλιγουντ. Η κούκλα με την καρφίτσα ως σύμβολο κατάρας είναι σε μεγάλο βαθμό κινηματογραφική επινόηση, αλλά η ιδέα του ομοιώματος που «δένει» τον εχθρό υπάρχει αληθινά σε πολλούς πολιτισμούς, πολύ πριν το Hollywood.
Συμπεριλαμβανομένης της αρχαίας Ελλάδας.
Η κούκλα με την καρφίτσα υπάρχει, αλλά είναι αλλού
Η ιδέα να φτιάξεις ένα ομοίωμα εχθρού και να το “δέσεις” ή να “το καρφώσεις” για να τον βλάψεις δεν ανήκει στην Αφρική ούτε στο Χόλιγουντ. Είναι ανθρώπινη καθολικά και στην αρχαία Ελλάδα είχε και το όνομά της.
Κατάδεσμοι και καταπασσαλεύσεις, η ελληνική μαγεία που προϋπήρχε του voodoo
Στην αρχαία Ελλάδα η μαγεία της κατάρας είχε δύο διαφορετικά εργαλεία που συχνά τα χρησιμοποιούσαν μαζί.
Οι κατάδεσμοι ήταν γραπτές κατάρες, συνήθως χαραγμένες σε μολύβδινες πινακίδες. Το όνομα του θύματος, η επίκληση σε χθόνιες θεότητες, το αίτημα. Τυλιγμένες, καμιά φορά τρυπημένες με καρφί, θαμμένες σε τάφους ή ριγμένες σε πηγάδια για να φτάσουν στον Κάτω Κόσμο. Χιλιάδες έχουν βρεθεί σε όλο τον ελληνόφωνο κόσμο (Αττική, Σικελία, Αλεξάνδρεια) και χρονολογούνται από τον 5ο αιώνα π.Χ. τουλάχιστον.
Οι καταπασσαλεύσεις ήταν κάτι διαφορετικό. Ομοιώματα του θύματος από κερί ή μόλυβδο, δεμένα και τρυπημένα με πασσαλίσκους ή καρφιά στα σημεία που ήθελαν να προξενήσουν βλάβη. Στα αρχαία ελληνικά το ομοίωμα λεγόταν κολοσσός. Σύμφωνα με τον Christopher Faraone, καθηγητή Κλασικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο και κορυφαίο μελετητή της αρχαίας μεσογειακής μαγείας, η χρήση τους χρονολογείται τουλάχιστον από τον 5ο–4ο αιώνα πΧ.
Ένα από τα χαρακτηριστικά τους είναι ότι λειτουργούσαν κυρίως αμυντικά. Στόχευαν να συγκρατήσουν μια εχθρική δύναμη, όχι απλώς να την καταστρέψουν.
Κατάρες κατά εμπόρων, δικηγόρων της εποχής, ερωτικών αντιπάλων, αλλά και κατά αντιπάλων αθλητών. Πριν από αγώνα δρόμου ή πάλης, κάποιος έγραφε το όνομα του αντιπάλου σε μόλυβδο ή έφτιαχνε ένα ομοίωμά του και το «έδενε».
Η επιθυμία να νικήσεις με κάθε τρόπο, ορατό και αόρατο, δεν άλλαξε και πολύ στα 2.500 χρόνια που πέρασαν από τότε.
Είναι η ελληνική μαγεία αρχαιότερη από το voodoo;
Το Haitian Vodou, αυτό που γνωρίζουμε ως «voodoo» από τον κινηματογράφο, γεννήθηκε τον 17ο αιώνα στην Αϊτή. Οι ελληνικοί κατάδεσμοι και καταπασσαλεύσεις προηγούνται κατά σχεδόν 2.000 χρόνια. Ωστόσο, οι αφρικανικές πνευματικές ρίζες του vodou είναι πιθανώς αρχαιότερες, αλλά αυτό στηρίζεται σε προφορική παράδοση, όχι σε αρχαιολογικά ευρήματα. Η αρχαιότητα λοιπόν εξαρτάται από το κριτήριο και όχι από τα πραγματικά δεδομένα.
Γιατί το «βουντού βουντού» είναι στην ουσία ένα ξόρκι
Αν το δεις λίγο από απόσταση, το σύνθημα έχει όλη τη δομή μιας επίκλησης.
Επαναλαμβανόμενος ρυθμός, δήλωση υπερφυσικής δύναμης, συγκεκριμένο ζητούμενο. Και εκτελείται από χιλιάδες ανθρώπους ταυτόχρονα, κάτι που, σε κάθε παράδοση, ενισχύει τη «μαγική» λειτουργία.
Δεν είναι τυχαίο.
Φωνάζοντας «βουντού βουντού και κόκκινη μαγεία», οι δεκάδες χιλιάδες οπαδοί στο ΟΑΚΑ εκτελούσαν συλλογικά ένα ξόρκι. Από τον μόλυβδο των αρχαίων καταδέσμων και τις κέρινες καταπασσαλεύσεις μέχρι τις εξέδρες της Αθήνας, η απόσταση είναι μικρότερη από όσο φαίνεται.
Τι σημαίνει «βουντού βουντού και κόκκινη μαγεία»;
Είναι σύνθημα οπαδών του Ολυμπιακού που εύχεται νίκη. Η δομή του θυμίζει ξόρκι γιατί έχει επαναλαμβανόμενο ρυθμό, δήλωση δύναμης, συγκεκριμένη υπόσχεση.
Πως ξεκίνησε το σύνθημα «βουντού βουντού»;
Ξεκίνησε από οπαδούς του ΠΑΟΚ, με την εκδοχή «βουντού βουντού και μια καρφίτσα μαύρη». Αργότερα το υιοθέτησε ο Παναθηναϊκός με «πράσινη μαγεία» και στη συνέχεια ο Ολυμπιακός με «κόκκινη μαγεία».
Τι είναι το voodoo στην πραγματικότητα;
Είναι ζωντανή θρησκεία της Δυτικής Αφρικής, όχι η σκοτεινή μαγεία που δείχνουν οι ταινίες. Η λέξη σημαίνει «πνεύμα» στη γλώσσα Fon. Η κούκλα με τις καρφίτσες ως εργαλείο κατάρας είναι κυρίως κινηματογραφική επινόηση.
Τι είναι οι κατάδεσμοι;
Είναι γραπτές κατάρες της αρχαίας Ελλάδας, χαραγμένες σε μολύβδινες πινακίδες για να «δέσουν» αντίπαλους. Διαφέρουν από τις καταπασσαλεύσεις, που ήταν ομοιώματα του θύματος από κερί ή μόλυβδο. Και τα δύο χρησιμοποιούνταν πριν από αθλητικές αναμετρήσεις από όσους ήθελαν τη νίκη με κάθε τρόπο.
Είναι η ελληνική μαγεία αρχαιότερη από το voodoo;
Από το Haitian Vodou ναι, είναι κατά σχεδόν 2.000 χρόνια. Από τις αφρικανικές πνευματικές ρίζες που το γέννησαν, πιθανώς όχι αλλά εκεί δεν έχουμε αρχαιολογικά ευρήματα για σύγκριση.
Δημιουργός βιώσιμων εμπειριών & πολιτιστικής αφήγησης.
Συνδυάζω την αγάπη για τον Ελληνικό πολιτισμό με την βιωσιμότητα ως στάση δημιουργίας και το marketing framing.
